Laryngolog

Zapalenie ucha środkowego to choroba infekcyjna ucha objawiająca się bólem ucha, uczuciem jego zatkania oraz osłabieniem słuchu. Zwykle towarzyszącym objawem jest wyciek surowiczej, śluzowej lub ropnej wydzieliny z ucha.

 

Dzięki czemu słyszymy?

Małżowina uszna kieruje dźwięki do przewodu słuchowego gdzie ulegają wzmocnieniu. Fale dźwiękowe kierują się dalej do błony bębenkowej która je wzmacnia drgając pod ich wpływem, jak membrana bębna. Drgania błony bębenkowej przekazywane są do ucha środkowego (brązowy kolor), w którym znajdują się najmniejsze w organizmie człowieka kosteczki: młoteczek, kowadełko  i strzemiączko. Rolą kosteczek słuchowych jest wzmocnienie fali dźwiękowej i przekazanie drgań poprzez okienko owalne do płynu wypełniającego trzecią część ucha - ucho wewnętrzne. Płyn w uchu wewnętrznym odgrywa rolę nie tylko w procesie słyszenia, ale też w utrzymywaniu równowagi naszego ciała. Ważną rolę odgrywa również przewód, który rozpoczyna się w uchu środkowym, w obrębie dna jamy bębenkowej, zwany trąbką słuchową lub trąbką Eustachiusza, a kończy się z drugiej strony w części nosowej gardła. Jego rolą jest utrzymywanie odpowiedniego ciśnienia powietrza w jamie bębenkowej.  Dalej dźwięk dociera do „ślimaka” - systemu kanałów o kształcie muszli ślimaka. Ślimak wypełniony jest płynem, który przemieszcza się pod wpływem drgań i wprawia w ruch około 25 000 delikatnych komórek słuchowych, które przekształcają energię mechaniczną w impulsy elektryczne przekazywane do wyspecjalizowanych ośrodków w korze mózgowej. W ten sposób słyszymy.

 

Infekcja ucha środkowego.

Bakterie namnażające się w uchu środkowym, rezydują zwykle w niewielkich ilościach w gardle, gdzie są niegroźne. Po osłabieniu lokalnej odporności bakterie te są zdolne zakazić ucho środkowe, w którym znajdują dogodne warunku rozwoju. Mikroby wywołują obrzęk błony bębenkowej oraz dotkliwy ból.  Zbierający się tam surowiczo-ropny płyn uwypukla błonę bębenkową oddzielającą ucho środkowe od zewnętrznego. W miarę powiększania się wysięku, jego przewlekłości oraz innych powikłań pojawia się zaburzenie słuchu o typie przewodzeniowym. Coraz większa ilość płynu wysiękowego uwypuklającego błonę bębenkową może w ostateczności spowodować jej przerwanie i powstanie otworu - tzw. perforacji. Z ucha zaczyna sączyć się wydzielina, ale za to ustępują przykre dolegliwości bólowe.

 

1.  PRZYCZYNY CHOROBY

 

Zapalenie ucha środkowego u dzieci

Ta choroba dotyczy najczęściej niemowląt i małych dzieci, rzadziej dzieci starszych. U osób dorosłych choroba występuje sporadycznie. Wiele dzieci poniżej 2 roku życia przechodzi zapalenie ucha przynajmniej raz w życiu. Po 7 roku życia dzieci chorują już rzadziej.

 

Zapalenia ucha środkowego dzielimy najogólniej na ostre i przewlekłe

1. O ostrym zapaleniu mówimy, gdy czas trwania choroby ogranicza się do 3 tygodni.

2. O przewlekłym zapaleniu mówimy, gdy czas choroby przekracza 3 miesiące.

Przyczyną przewlekłego zapalenia ucha środkowego jest nie wyleczone do końca ostre zapalenie, po którym pozostaje otwór (perforacja) w błonie bębenkowej.

3. Wyróżnia się też postać „podostrą”, której czasokres jest pośredni.

 

Ze względu na dominujące objawy zapalenia ucha środkowego dzielimy na:

- zapalenie z wysiękiem - surowiczym, śluzowym, ropnym, (inaczej: wysiękowe zapalenie ucha środkowego)

- zapalenia bez wysięku z ucha

 

 

Wirusy i zapalenie ucha środkowego
Ryzyko zachorowania na ostre zapalenie ucha środkowego wywołują jesienno-zimowe wirusowe infekcje grypowe i przeziębieniowe. Nie mniejszym zagrożeniem zachorowania są inne wirusowe choroby zakaźne: odra, ospa wietrzna, wirusowa angina (jak i bakteryjna), itp. Zakażenia wirusowe inicjują 9 na 10 przypadków zachorowań. Z reguły w chorym uchu wykrywa się wirusy grypy, paragrypy, rhinowirusy i adenowirusy. Udokumentowano też, że stosowanie szczepionek przeciwgrypowych znacząco zmniejsza zapadalność na zapalenie ucha. 

 

Wirusy atakują ucho!

Wirusy namnażają się w ściółce ucha środkowego podobnie jak w nabłonku śluzówki nosa i gardła. Skutek jest podobny - powodują stopniową martwicę nabłonka oraz odczyn zapalny w podścielisku. Po pewnym czasie powoduje to obrzęk i wydzielanie płynów wysiękowych. Po tym zapalenie przechodzi w fazę „zagęszczenia” wysięku. Wtedy dochodzi do nadkażenia bakteryjnego, co powoduje narastanie dolegliwości i rozwój choroby.

 

Przyczyną rozwoju choroby są bakterie.

Bakterie namnażające się w uchu środkowym, rezydują zwykle w niewielkich ilościach w gardle. Po osłabieniu lokalnej odporności gardła i ucha przez wirusy oraz inne czynniki destrukcyjne (choroby, wady fizjologiczne, itp.) - bakterie te rozwijają się intensywnie wywołując dotkliwe objawy i powikłania ostrego zapalenia. Sprawcami choroby są przede wszystkim Streptococcus pneumoniae (30-40%), Haemophilus influenzae (20-30%), MoraXella catarrhalis (10%).

 

Skutki przejścia zapalenia wirusowego ucha w infekcję bakteryjną

Faza „zagęszczenia” wysięku surowiczego dostarcza bakteriom „pożywki” dla rozwoju. Rozwój zakażenia bakteryjnego zwiększa wydzielanie płynów wysiękowych wywołane przez wirusy.

Bakterie wywołują obrzęk błony bębenkowej (głównej części ucha środkowego). Zbierający się tam płyn uwypukla błonę bębenkową oddzielającą ucho środkowe od zewnętrznego. W miarę powiększania się wysięku, jego przewlekłości i innych powikłań pojawia się zaburzenie słuchu o typie przewodzeniowym.

 

Samoistne powstanie otworu w błonie bębenkowej

Coraz większa ilość płynu wysiękowego uwypuklającego błonę bębenkową może w ostateczności spowodować jej przerwanie i powstanie otworu - tzw. perforacji. Z ucha zaczyna sączyć się wydzielina, ale za to ustępują przykre dolegliwości bólowe. Perforacja nie jest nieodwracalna - po pewnym czasie błona bębenkowa zwykle regeneruje się (odrasta). Ponadto nie zawsze dochodzi do perforacji błony bębenkowej.

 

Choroby sprzyjające zapaleniu ucha środkowego

Sprzyjają zapaleniu ucha środkowego: zapalenie zatok, uraz lub krwiak jamy bębenkowej, wycięcie migdałków podniebiennych, alergia i astma, choroby immunologiczne i leczenie osłabiające odporność  (leczenie onkologiczne, leczenie immunopresyjne, które zapobiega odrzuceniu przeszczepu, itp.).

 

Predyspozycje fizjologiczne sprzyjające zachorowaniu, zwłaszcza u małych dzieci

- krótki okres karmienia piersią

- niedojrzały układ odpornościowy u niemowląt i małych dzieci (dojrzałość osiąga ok. 12 roku życia)

- trąbka słuchowa - szeroka, krótka, a u niemowląt „ziejąca”

- przerost tkanki limfatycznej (gardła i ucha)

- podobieństwo błony śluzowej ucha i dróg oddechowych

Uwaga, u małych dzieci sprzyja zapaleniu ucha bierne palenie tytoniu przez rodziców oraz  zanieczyszczenie środowiska za oknem (spaliny samochodowe, smog, itp.).  

 

2. OSTRE ZAPALENIE UCHA ŚRODKOWEGO – ROZPOZNANIE

 

Choroba niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym

Ostre zapalenie ucha środkowego jest typową chorobą niemowląt i małych dzieci. Szczyt zachorowań przypada na 6-13 miesiąc życia, w którym najniższa jest naturalna odporność na infekcje wirusowe i bakteryjne. Wyraźny spadek zachorowań obserwuje się po 7. roku życia, wraz z wzmacnianiem się systemu odpornościowego, który osiąga dojrzałość ok. 12. roku życia.

 

Objawy ostrego zapalenia ucha środkowego

1. Dominującym objawem ostrego zapalenia jest silny, przeszywający ból ucha, który nasila się nocą.
2. Występuje również ból głowy, szum w uszach, upośledzenie słuchu. Dziecko pytane o objawy dodaje do opisu choroby, że w uchu coś „uwiera” i „przeszkadza”. Dorośli objawy ostrego zapalenia ucha odczuwają jako: „ból pulsujący i rozpierający ucho”.

3. Objawom bólowym (tzw. miejscowym)  towarzyszą objawy ogólnoustrojowe:

-  gorączka; u małych dzieci często wysoka, dochodząca do 40 ^oC;

-  niekiedy wymioty, biegunka, bezsenność oraz uczucie ogólnego rozbicia.

 

Przebieg choroby u niemowląt i małych dzieci

U niemowląt i małych dzieci dominują objawy ogólnoustrojowe: bezsenność, drażliwość, płacz, brak apetytu, wysoka temperatura; rzadziej nasilający się katar, czasami wymioty i biegunka. Ustrój małych dzieci nie „uświadamia sobie” lokalizacji miejsca zakażenia i bolesnego zapalenia, tak jak organizm osoby dorosłej. Stąd brak odczucia bólu ucha i wypowiedzi  – „coś przeszkadza” w uchu.

 

Wiek i objawy

U niemowląt - objawy miejscowe mogą być utajone. Im młodsze dziecko, tym bardziej nasilone wspomniane wyżej objawy ogólnoustrojowe ostrego zapalenia ucha – gorączka, wymioty, bezsenność, itp.

 

Objawy u starszych dzieci i dorosłych

U starszych dzieci i dorosłych dominują objawy miejscowe: ból ucha - pulsujący, rozpierający, nasilający się w nocy i w pozycji leżącej; czasami ból głowy. Ponadto pojawia się upośledzenie słuchu, szumy uszne, itp. Objawem charakterystycznym jest wyciek z ucha.

 

Czy wizualnie można rozpoznać chorobę?

Dla rodziców chorego dziecka rozpoznanie wizualne ostrego zapalenia ucha środkowego jest  niedostępne. Tylko doświadczony lekarz laryngolog przy pomocy specjalnej optyki medycznej, (otoskopowej, z powiększeniem obrazu) bezbłędnie zauważy charakterystyczną zmianę błony bębenkowej ucha - z perłowoszarej, na przekrwioną wskutek zapalenia. Możliwy jest jednak mylny obraz choroby – bowiem płacz niemowlęcia, niezbędne manipulacje w przewodzie słuchowym (wcześniejsze oczyszczenie  z wydzieliny i woskowiny) - powodują przejściowe przekrwienie błony bębenkowej. Pomocny w rozpoznaniu jest charakterystyczny wyciek z ucha w postaci „ciągnącej się” wydzieliny śluzowo-ropnej. Rzadka wydzielina ropna, bez domieszki śluzu nie jest rozpoznaniem, gdyż może pochodzić ze skóry przewodu słuchowego.

 

Trudności diagnostyczne

Ból w okolicy ucha jest powodowany wieloma przyczynami. Może to być: zapalenie gardła i angina, świnka, ból zęba, woskowina w uchu, zapalenie węzłów chłonnych, uraz, czyrak przewodu słuchowego zewnętrznego, ciało obce w uchu, itp. Dlatego wątpliwości lekarza 1 kontaktu czy pediatry w rozpoznaniu ostrego zapalenia ucha środkowego powinien weryfikować laryngolog.

 

3. OSTRE ZAPALENIE UCHA ŚRODKOWEGO - LECZENIE

 

Antybiotykoterapia ostrego zapalenia ucha środkowego

Chociaż u blisko ok. połowy chorych zapalenie samoistnie ustępuje, to nie wiadomo, który z pacjentów ma tę szansę. Z tego powodu, jak też ze względu na toksyczność infekcji bakteryjnej i możliwość powikłań - w większości zachorowań stosuje się antybiotykoterapię. Zastosowanie antybiotyków łagodzi objawy choroby; skraca jej przebieg oraz znacznie zmniejsza powikłania i zmniejsza nawroty. Ze względu na tempo rozwoju choroby i długi czas oczekiwania na wynik posiewu bakteriologicznego zwykle stosuje się antybiotyk, który jest skuteczny wobec większości bakterii zakażających ucho środkowe.

 

Leczenie objawów ostrego zapalenia ucha środkowego- zasady ogólne

Zapalenie i obrzęk powoduję dotkliwy ból oraz niedrożności trąbki słuchowej. Oprócz antybiotyków stosuje się więc leki przeciwbólowe i kropelki do nosa. Ponadto podaje się leki miejscowo obkurczające błonę śluzową nosa i nosogardła w celu poprawy drożności trąbki słuchowej - krople do ucha, okłady na okolicę ucha, itp. Korzystne działa tzw. przedmuchiwanie.

 

Leczenie objawów ostrego zapalenia ucha środkowego z wyciekiem wydzieliny –zasady ogólne.

Kiedy pojawi się wyciek wydzieliny z ucha w leczeniu bardzo ważna jest odpowiednia higiena przewodu słuchowego polegająca np. na systematycznej zmianie opatrunków. Można również stosować krople do uszu, zapisane przez lekarza. Nie zaleca się stosowania domowych środków ziołowych, olejków rozgrzewających, itp.

 

Leczenie operacyjne – eliminacja przyczyn wysięku

Jeśli 3 miesięczne leczenie farmakologiczne okaże się nieskuteczne - celem pierwszego zabiegu powinno być usunięcie wysięku z ucha środkowego. Stosowaną metodą jest drenaż odsysający jamy bębenkowej. Zakłada się wtedy specjalną rurkę poprzez nacięcie w błonie bębenkowej. Jeśli pomimo tego zapalenia nawracają, należy rozważyć usunięcie trzeciego migdała (gdy jest on przerośnięty), jak też eliminację innych potencjalnych przyczyn, np. korekcję przegrody nosa, usunięcie polipów, itp.

 

Leczenie zapalenia ucha środkowego bez wysięku wydzieliny.

Ta postać zapalenia błony bębenkowej jest rzadkie. Cechuje ją występowanie na skórze przewodu słuchowego i błonie bębenkowej pęcherzyków lub pęcherzy zawierających surowiczą lub surowiczo-krwistą treść ( Myryngitis) Tę postać spotykamy głównie w przebiegu grypy, odry, świnki, ospy wietrznej i mononukleozy zakaźnej. Główną dolegliwością jest bardzo silny ból ucha, szumy i upośledzenia słuchu. Dolegliwości bólowe utrzymują się zazwyczaj przez 3 do 6 dni. Leczenie polega na stosowaniu leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych i dużej ilości witaminy C. Ponieważ przyczyną choroby są wirusy nie stosuje się antybiotykoterapii. Pęcherzyków nie należy nakłuwać ani nacinać. Po kilku dniach następuje samowygojenie a powikłania są rzadkie.

 

Leczenie objawów ogólnoustrojowych (ogólnych)

W przypadku objawów ogólnoustrojowych zapalenia ucha środkowego – wysokiej gorączki, bólu głowy – pomocne są niesteroidowe leki przeciwzapalne (nlpz). Stosowane są wówczas leki z grupy przeciwbólowych, przeciwzapalnych, przeciwgorączkowych czasami przeciwhistaminowych. Dla dzieci standardem jest bezpieczny w stosowaniu paracetamol, który działa przeciwgorączkowo, jak też  ibuprofen, który pod nadzorem lekarza można stosować już od 3 miesiąca życia. U dorosłych działanie przeciwgorączkowe nlpz można wspierać podawaniem silnie przeciwzapalnych salicylanów, ibuprofenem, naproksenem, itp. U dzieci salicylany są zakazane, ze względu na zagrożenie wystąpieniem powikłania - zespołu Reye’a. Choroba ta, choć rzadka, stanowi zagrożenie dla życia dziecka. Dochodzi do niej zwykle bezpośrednio kilka dni po przebyciu grypy lub ospy wietrznej powikłanych zapaleniem ucha, gdy uprzednio dziecku podawano kwas acetylosalicylowy dla złagodzenia objawów i obniżenia gorączki.

 

Paracenteza - nacięcie błony bębenkowej

W przebiegu ostrego zapalenia błony śluzowej gromadzi się w uchu środkowym wysięk wydzieliny ropnej, śluzowej, itp. U dzieci wysięk wydzieliny może utrzymywać się do 2 tygodni. Wydzielina jest przyczyną upośledzenia słuchu typu przewodzeniowego. Zbierający się płyn wysiękowy uwypukla błonę bębenkową oddzielającą ucho środkowe od zewnętrznego - co w ostateczności może spowodować jej przerwanie. U małych dzieci, w przypadku nasilonych objawów choroby (lub jej powikłań) niezbędne może stać się jej nacięcie uwypuklonej błony bębenkowej, zwane paracentezą, które przynosi dużą ulgę.

 

4. UCHO Z KLEJEM

 

Wysięk z ucha – czyli „ucho z klejem”

W  niepowikłanym zapaleniu ucha środkowego wydzielina może być śluzowa i kleista, bez wysięku ropnego. Dlatego wysiękowe zapalenie ucha środkowego zwane jest niekiedy „uchem z klejem” „Ucho z klejem”, ze względu na okresowe cofanie się choroby i jednocześnie skłonność do nawrotów można uznać, za postać pośrednią pomiędzy ostrym a przewlekłym zapaleniem ucha środkowego. Szacuje się, że we wczesnym dzieciństwie - głównie w wieku 4-7 lat - przechodzi tę dolegliwość, co 3 dziecko. Spotykamy ją rzadko u starszych dzieci i niekiedy u dorosłych. U dorosłych przyczyną jest niedrożność trąbki słuchowej łączącej jamę bębenkową z gardłem.

 

Co powoduje wysięk?

Wśród czynników sprzyjających powstawaniu wysięku wymienia się przede wszystkim te, które upośledzają prawidłową czynność trąbki słuchowej. Są to: przerost migdałka gardłowego i guzy nosogardła, wady twarzoczaszki, w tym rozszczep podniebienia, skrzywienie przegrody nosa, polipy i guzy jamy nosa, nawracające infekcje wirusowe dróg oddechowych i ucha środkowego, 

alergia pokarmowa i wziewna.

 

Jakie są skutki wysięku? 

Długotrwałe zaleganie płynu wysiękowego wysięku w uchu środkowym, jego gęstnienie, aż do konsystencji kleistej wydzieliny, tworzenie się zrostów, odkładanie złogów na błonie bębenkowej i kosteczkach słuchowych, itp. powoduje uszkadzanie struktur wewnętrznych ucha oraz stopniowe pogarszanie słuchu. Nieleczone wysiękowe zapalenie może spowodować nieodwracalne uszkodzenia błony bębenkowej i kostek słuchowych, powstawanie zrostów i trwałego defektu słuchu.

 

Gdy choroba się sama cofa

Okresowo choroba może cofać się – wejść w tzw. okres uspokojenia, w których ucho jest suche i nie ma wysięku. W okresie cofnięcia się choroby może nastąpić samoistne zarośnięcie otworu w błonie bębenkowej. Pomimo to okres z wydzieliną powoduje upośledzenie słuchu. Na szczęście jest ono odwracalne, a po zniknięciu płynu słuch wraca do normy.

 

Jak zauważyć wysiękowe zapalenie ucha środkowego

Stopniowe, powolne pogarszanie się słuchu i cofanie się choroby utrudnia rozpoznanie. Objawem najczęściej zauważalnym jest niedosłyszenie. Przy jednostronnym niedosłuchu zaburzenia te są nieuchwytne i trudniej zauważalne. Skutkiem niedosłyszenia może być opóźnienie w rozwoju mowy, brak postępu w nauce czy tez zbyt głośne mówienie. U dzieci niedosłyszenie zgłaszają zwykle rodzice, nauczyciele i otoczenie dziecka.

 

Leczenie wysiękowego zapalenia ucha środkowego

Celem leczenia jest niedopuszczenie do powstania patologicznych zmian w jamie bębenkowej i likwidacja niedosłuchu. Droga do tego prowadzi przez udrożnienie trąbki słuchowej i usunięcie płynu wysiękowego. Stosuje się więc tzw. leczenie zachowawcze polegające na zwalczaniu zakażenia wirusowego i bakteryjnego w górnych drogach oddechowych przy pomocy szczepionek i antybiotyków, co pozwoli uniknąć powikłań choroby. Ponadto leki zmniejszające obrzęk błony śluzowej, leki wyksztuśne, mukolityczne (dla obniżenia produkcji śluzu) oraz  przeciwhistaminowe. Te ostatnie, gdy przyczyną wysięku jest alergia.  Oprócz leczenia farmakologicznego znaczenie lecznicze ma przedmuchiwanie trąbek słuchowych metodą Politzera, itp. Leczenie pod nadzorem laryngologa powinno trwać nie dłużej niż 3 miesiące. 

 

Leczenie operacyjne – eliminacja przyczyn wysięku

Jeśli 3 miesięczne leczenie farmakologiczne okaże się nieskuteczne - celem pierwszego zabiegu powinno być usunięcie wysięku z ucha środkowego. Stosowaną metodą jest drenaż odsysający jamy bębenkowej.

 

5. PRZEWLEKŁE ZAPALENIE UCHA ŚRODKOWEGO  

 

Charakterystyka choroby

Gdy objawy zapalenia ucha środkowego utrzymujące się bez przerwy ponad 3 miesiące – mamy do czynienia z przewlekłym zapaleniem ucha środkowego. Podłożem tej postaci choroby jest ponad 3 miesięczne utrzymywanie się ubytku błony bębenkowej (otworów w błonie), czego objawem są wysięki i wycieki z ucha środkowego; a w późniejszym okresie postępująca utrata słuchu. Objawem utraty słuchu jest uczucie zatkania ucha, szumy w uchu, itp. U dziecka po długim przebiegu wysiękowego zapalenia ucha daje się zauważyć np. brak reakcji na wołanie normalną siłą głosu.

 

Przyczyny przewlekłych zapaleń ucha.

1. Nie wyleczone do końca ostre zapalenie, po którym pozostaje otwór w błonie bębenkowej ma tendencję do przejścia w stan przewlekły.

2. Przerost migdałka gardłowego, zwanego czasem trzecim migdałem.

3. Zapalenia występujące w dzieciństwie, zwłaszcza przed 2 rokiem życia ze skłonnością do nawrotów, perforacją błony bębenkowej i tendencją przechodzenia w postać przewlekłą.

4. Alergiczne nieżyty nosa.

 

Otwór w błonie bębenkowej

Ubytek błony bębenkowej umożliwia osiedlanie się w uchu środkowym chorobotwórczych bakterii. Panujące wewnątrz ucha sprzyjające warunki umożliwiają intensywny rozwój mikrobów i potęgują lokalne zapalenie ścianek ucha. Może to prowadzić do zniszczenia delikatnych struktur jamy bębenkowej.

 

Najczęstsze postaci przewlekłego zapalenia  ucha środkowego

1. Zapalenie przewlekłe proste

2. Zapalenie przewlekłe ziarninowe

3. Zapalenie przewlekłe perlakowe

 

Zapalenie przewlekłe proste

Przewlekłe proste zapalenie jest najłagodniejszym z zapaleń ucha środkowego. Obok ubytku (perforacji) błony bębenkowej – charakterystyczny jest śluzowy lub bezwonny - śluzowo-ropny wyciek z ucha oraz upośledzenie słuchu. Terapia sprowadza się do leczenia miejscowego, które eliminuje się wyciek z ucha oraz do usunięcia źródła zakażeń w nosie i gardle. Leczenie obejmuje odsysanie (drenaż), oczyszczanie i stosowanie środków miejscowo działających od strony przewodu słuchowego ( podobnie jak w wysiękowym zapaleniu ucha środkowego – patrz wyżej). W niektórych stosowane jest leczenie chirurgiczne.

 

Zapalenie przewlekłe ziarninowe

Ten rodzaj przewlekłego zapalenia ucha cechuje się ubytkiem (perforacją) błony bębenkowej inicjującym infekcję bakteryjną i dość obfity wyciek śluzowo- ropny z ucha. Ponadto również upośledzeniem słuchu. Charakterystyczne są zmiany ziarninowe wyściółki ucha środkowego i polipy uszne oraz zniszczenia kostne w wewnętrznej strukturze ucha - widoczne na zdjęciach RTG.  W tej postaci choroby nie jest możliwe „wysuszenie” ucha leczeniem miejscowym.   Powodem jest obfity rozrost ziarniny „zatykającej” przestrzenie ucha i uniemożliwiającej odpływ zakażonej wydzieliny. Leczenie tej postaci zapalenia ucha jest operacyjne i technicznie  trudne, ze względu na ryzyko uszkodzenia struktur ucha środkowego, m.in. nerwu twarzowego. 

 

„Perła„ w uchu

Odmienną postacią przewlekłego zapalenia ucha środkowego jest tzw. zapalenie perlakowe. Ze złuszczonego nabłonka ucha, mas cholesterolowych, zaschniętej wydzieliny i bakterii tworzy się wówczas tzw. perlak, nieco przypominający perłę. Nie jest to jednak prawdziwa perła, lecz niebezpieczne powikłanie, które rozrastając się niszczy okoliczne tkanki - kosteczki słuchowe, nerwy, itp. Właściwym postępowaniem jest wówczas zabieg operacyjny.

 

Powikłania zapalenia ucha

Im dłużej trwa stan zapalny ucha środkowego tym większe ryzyko powikłań.  Powikłaniami zapaleń ucha może być wiele chorób nie zawsze związanych bezpośrednio z tym narządem:

- zapalenie tzw. wyrostka sutkowatego

- zapalenie opon mózgowych

- ropnie (ropień mózgu, zewnątrzoponowy, podtwardówkowy)

- zapalenie błędnika

-  zapalenie zakrzepowe zatoki esowatej

-  porażenie nerwu twarzowego.

 

Zapalenie wyrostka sutkowatego

To powikłanie występuje najczęściej. Chory odczuwa pulsujący ból za uchem, a z ucha wycieka ropna wydzielina. W badaniu laryngologicznym stwierdza się obrzęk i bolesność okolicy za małżowiną uszną oraz perforację błony bębenkowej. Takie rozpoznanie jest wskazaniem do natychmiastowego umieszczenia chorego w szpitalu. Czeka go operacja otwarcia bądź wycięcia wyrostka sutkowatego. Niezbędne jest stosowanie antybiotyków.

 

Oprac. mgr Edward Ozga Michalski

 

Piśmiennictwo

1.Zapalenia ucha środkowego u dzieci prof. dr hab. n. med. Grażyna Niedzielska z Kliniki Otolaryngologii Dziecięcej, Foniatrii i Audiologii Akademii  Medycznej w Lublinie.; Medycyna Rodzinna – 9 (1/2000)

2. Encyklopedie medyczne, Internet.