Testy alergologiczne.
Testy alergiczne skórne wykonuje się w celu sprawdzenia jakie czynniki wywołują reakcję alergiczną (IgE zależną). W praktyce najczęściej stosowane są:
- test punktowy (prick test)
- test śródskórny
- test naskórkowy (płatkowy)
Alergiczne testy skórne wykonywane metodą "prick test" są podstawowym badaniem w diagnostyce alergii. Wynik ujemny zasadniczo powinien wykluczać alergię IgE-zależną, ale możliwe są wyniki fałszywie ujemne, o czym muszą pamiętać zarówno lekarze jak i rodzice. Wykonanie takich testów wskazane jest przede wszystkim do wykrywania alergii wziewnej ale także alergii pokarmowej. Testy te polegają na umieszczeniu na skórze kropli alergenu (w przypadku testów punktowych najczęściej na skórze przedramienia) i na bezbolesnym nakłuciu miejsca naniesienia alergenu sterylnym lancetem. Jednocześnie wykonuje się test kontrolny z histaminą (substancja alergizująca) oraz rozpuszczalnikiem (substancja obojętna). Samą próbę histaminową można wykonać w celu sprawdzenia czy wygasło już działanie wcześniej zażytych leków anty alergicznych i innych preparatów, które mogłyby wpływać na fałszywy negatywny wynik testów. Badanie trwa około 15-20 minut. Dla histaminy odpowiedź osiąga szczyt po 8 -9 minutach a dla alergenów po upływie 12 -15 minut. Interpretując wynik ocenia się wyłącznie wielkość powstałego bąbla inne zmiany nie są brane po uwagę.
W pierwszej kolejności należy pamiętać, że testy typu "prick", odczytywane po 15-20 minutach, wykrywają tylko reakcje z udziałem przeciwciał IgE, które stanowią zaledwie około 50% wszystkich reakcji alergicznych u dzieci. Wynik ujemny nie wyklucza więc alergii "w ogóle", a tylko jeden z jej typów. Im młodsze dziecko tym mniejsza reaktywność skóry i większe ryzyko wyniku fałszywie ujemnego. Testy skórne można wykonywać nawet u niemowląt, bowiem nawet u dzieci najmłodszych mogą one dostarczyć wielu cennych informacji i w przypadku istnienia wskazań do ich wykonania nie należy tego unikać. Większość alergologów uważa jednak, że w pełni wiarygodne wyniki testów uzyskuje się dopiero powyżej 3 roku życia. Aby test był uznany za wiarygodny, odczyn na histaminę (próba dodatnia) musi wynosić co najmniej 2-3 mm. Aby uniknąć fałszywie ujemnych wyników spowodowanych stosowaniem leków, przed planowanymi testami należy odstawić: leki przeciwhistaminowe I generacji (Clemastin, Phenazolinum)- 2-3 dni, leki przeciwhistaminowe II generacji (Zyrtec, Claritinum, Ketotifen)- 7-14 dni, astemizol (Hismanal)- 6 tygodni, sterydy doustne- 6 tygodni, sterydy miejscowe- 1-5 dni, sterydy wziewne- 12-18 godzin, kromoglikan sodu, nedokromil (Nalcrom, Intal, Cromogen)- doustny: 24 godziny, wziewny: 12 godzin, teofilina- 48 godzin, wziewne leki beta-mimetyczne (Serevent, Berotec)- 12-18 godzin, wziewne leki antycholinergiczne (Atrovent, Berodual)- 24 godzin.
Test śródskórny - polega na śródskórnym podaniu 0,03 - 0,05 ml roztworu alergenu. W naszym Ośrodku w ten sposób wykonujemy testy na znieczulające leki stomatologiczne. Wyniki testu odczytuje się po 15 do 20 minut (reakcja natychmiastowa).
Test płatkowy - ma zastosowanie w wykrywaniu alergii kontaktowej. W przypadku tego rodzaju alergii antygen nie wywołuje objawów ogólnoustrojowych w drogach oddechowych czy drogach pokarmowych, ale miejscowo w wyniku kontaktu antygenu ze skórą. Taki rodzaj alergii występuje często u osób wykonujących specyficzne zawody, które narażają na kontakt z alergizującymi substancjami takimi jak np. nikiel, chrom, guma, niektóre maści, składniki perfum, dezodorantów, środków czystości, farb itp. W teście tym czynnik wywołujący alergię jest nakładany na skórę pleców i zostaje zaklejony plasterkiem. Wynik odczytuje się 24, 48 lub po 72 godzinach.
Testy alergiczne z krwi - wykonywane w celu wykrycia przeciwciał IgE świadczących o istnieniu alergii. Stosuje się badania na ogólny poziom przeciwciał (IgE całkowite), poszczególne alergeny (IgE specyficzne) oraz panele alergenów. Ten ostatni typ badania ( panele alergologiczne) posiada najmniejszą czułość, dlatego jest najmniej polecanym badaniem spośród testów wykonywanych z krwi.
W testach skórnych wykorzystuje się roztwory konkretnych alergenów, podejrzanych o wywoływanie objawów u danego pacjenta, lub tzw. zestawy standardowe, stanowiące mieszanki różnych antygenów (trawy, chwasty, zboża itd.). Dodatni wynik testu na mieszanki pociąga za sobą szczegółową diagnostykę w kierunku poszczególnych antygenów z danej grupy. Testy wykonuje się najczęściej metodą "prick test" z nałożeniem kropli antygenu na zadrapanie, lub podważenie skóry igłą. Testy typu prick odczytuje się po 15-20 minutach. U każdego dziecka należy wykonać tzw. kontrolę ujemną - podanie na skórę samego czystego roztworu, używanego do zawieszania antygenów oraz kontrolę dodatnią - podanie roztworu histaminy, która powinna dać intensywną reakcję skóry. Próbę ujemną wykonuje się, aby wykluczyć nadmierną, nieswoistą reaktywność skóry- wtedy nawet podanie obojętnego płynu wywoła powstanie bąbla. Próbę dodatnią wykonuje się, aby wykluczyć osłabienie reaktywności skóry- wtedy nawet podanie histaminy nie spowoduje odpowiedniej reakcji. Wynikiem testu skórnego jest wyrażona w milimetrach średnica bąbla powstałego w 15-20 minut po nałożeniu antygenu na skórę. Za wynik dodatni uważa się odczyn równy lub większy od połowy wyniku testu z histaminą. Dodatni wynik testu skórnego oznacza wysoce prawdopodobne uczulenie organizmu na dany antygen, powstałe w mechanizmie zależnym od przeciwciał IgE. Wadą testów skórnych jest konieczność współpracy pacjenta, który musi wytrzymać 15-20 minut z nałożonymi na skórę kroplami antygenów. Wiadomo też, że testy skórne dają niekiedy wyniki fałszywie dodatnie- są pacjenci, którzy nie mają alergii na poszczególne antygeny, a pomimo to mają dodatnie wyniki testów skórnych.Sam wynik testu skórnego nie może być traktowany jako podstawa ostatecznego rozpoznania. Możliwe są zarówno wyniki fałszywie ujemne jak i fałszywie dodatnie. Interpretacja wyników testu zależy od całokształtu obrazu klinicznego pacjenta i musi być dokonana przez lekarza.
Wszystkie testy z uwagi na wystąpienie nadmiernej reakcji alergicznej ( duszność, wstrząs) wykonywane są pod nadzorem lekarza. 24 godziny po wykonaniu testów należy unikać wysiłku fizycznego, gorących kąpieli oraz ekspozycji na słońce.