Profilaktyka, diagnoza i terapia logopedyczna dzieci i dorosłych
Mowa jest czynnikiem, warunkującym rozwój psychiczny człowieka oraz regulującym jego stosunki z otoczeniem. W złożonym procesie nabywania sprawności językowych można dostrzec wyraźne różnice indywidualne, o których decydują zarówno uwarunkowania biologiczne, jak i społeczne. Jednocześnie bardzo wyraźnie dostrzec można wzajemną zależność rozwoju mowy dziecka oraz rozwoju psychicznego i motorycznego. Dlatego wszelkie zaburzenia rozwoju psychoruchowego mogą doprowadzić do zaburzeń mowy.
Opóźniony rozwój mowy może wynikać z wielu różnorodnych czynników: z braku możliwości mówienia, zaburzeń słuchu, niskiego poziomu inteligencji, opóźnionego dojrzewania układu nerwowego (szczególnie chodzi tu o opóźnienie mielinizacji włókien nerwowych), uszkodzenia mózgu, zaburzeń psychicznych, dysfunkcji ruchowych oraz uszkodzeń obwodowego narządu mowy.
Z badań wynika, że u ok. 30% dzieci stwierdza się nieprawidłowości wymowy. Niektóre z nich ustępują w pierwszych latach życia. Inne wymagają pomocy logopedycznej. Decydującym czynnikiem gwarantującym osiągnięcie zamierzonego efektu, jest moment rozpoczęcia terapii logopedycznej. Tymczasem realizowane programy pomocy logopedycznej dotyczą dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym – a więc takich, u których rozwój mowy powinien być już zakończony. To zdecydowanie za późno. Lepsze rezultaty przynosi wspomaganie rozwoju mowy w najwcześniejszym okresie dzieciństwa, niż późniejsze nawet intensywne ćwiczenia logopedyczne.
Wczesna interwencja logopedyczna jest szczególnie potrzebna, jeśli dotyczy dzieci z obciążeniami okresu ciąży i okresu okołoporodowego. Wszelkie opóźnienia w rozwoju mowy mogą być przyczyną trudności w opanowywaniu czytania i pisania, a w konsekwencji niepowodzeń szkolnych.
Do najczęściej diagnozowanych zaburzeń i opóźnień rozwoju mowy należą:
sygmatyzm
rotacyzm
kappacyzm / gammacyzm
mowa bezdźwięczna
niepłynności mowy i jąkanie.
Do tego dochodzą nieprawidłowości związane z zaburzeniami słuchu, wadami zgryzu, rozszczepami warg i/lub podniebienia, z dyzartrią m.in. wskutek mózgowego porażenia dziecięcego i inne.
Logopeda – specjalista z zakresu profilaktyki, diagnozy i terapii logopedycznej dla osób z trudnościami w mowie i piśmie.